Willem van Oranje in zijn tijd
Politieke strijd en vader des vaderlands
Met zijn groeiende invloed en positie aan het hof nam ook Willems onvrede over Filips II toe. De Spaanse koning probeerde zijn macht in de Nederlanden steeds verder uit te breiden en bestuurde het land vanuit Spanje met harde hand. Willem en andere edelen verzetten zich tegen deze centralisatie: zij wilden de oude privileges en vrijheden van de Nederlandse gewesten behouden.
Daarbij kwam dat Filips één geloof voor heel zijn rijk wilde afdwingen: het rooms-katholicisme. Willem had zelf katholieke overtuigingen, maar hij keerde zich tegen de geloofsvervolgingen en pleitte voor verdraagzaamheid. Wat begon als een machtskwestie groeide zo uit tot een strijd om vrijheid, een ideaal dat Willem van Oranje uiteindelijk tot zijn levensmotto maakte.
Vanaf het begin van de jaren 1560 kwam Willem van Oranje steeds meer in botsing met Filips II. Hij verzette zich tegen de centralisatie van het bestuur en tegen de wrede vervolging van protestanten. Hoewel hij zijn trouw aan de koning niet wilde opzeggen, groeide het wantrouwen aan het Spaanse hof. Na de Beeldenstorm van 1566 en het uitbreken van de Opstand hield Filips Willem medeverantwoordelijk voor de onrust in de Nederlanden.
Hij stuurde de Spaanse Hertog van Alva om de orde weer te herstellen, wat uitmondde in een bloedbad. Critici van het koninklijke beleid, waaronder de graven van Horne en Egmont, werden terechtgesteld. Om dit lot te ontlopen, vluchtte de prins in 1567 naar de Dillenburg in Duitsland. Vandaaruit startte hij zijn georganiseerde verzet tegen Filips' beleid.
Propagandamiddelen en het Wilhelmus
In de Nederlanden voerde Willem van Oranje zijn strijd niet alleen met het leger, maar ook met propagandamiddelen als pamfletten, strijdliederen en prenten. Daarmee was hij een van de eersten die begreep hoe krachtig de publieke opinie kon zijn. Je zou kunnen zeggen dat hij de kunst van politieke ‘PR’ uitvond. Een van die strijdliederen was een militaire mars ter ondersteuning van de strijd tegen de Spaanse overheerser: het Wilhelmus. Dit lied, dat vijftien coupletten telt waarvan de beginletters zijn naam vormen, was niet alleen een oproep tot moed, maar ook een slim stukje zelfprofilering. Het bezong Willem als trouw, gelovig en standvastig. En dat was precies het beeld dat hij van zichzelf wilde uitdragen.
In het eerste couplet zit eigenlijk de hele geschiedenis van Nederland verscholen: "Wilhelmus van Nassouwe, ben ik, van Duitsen bloed. Den vaderland getrouwe blijf ik tot in den dood. Een Prinse van Oranje ben ik, vrij, onverveerd. Den Koning van Hispanje, heb ik altijd geëerd". De verwijzing naar zijn Duitse afkomst benadrukt zijn adellijke herkomst en zijn banden met de bredere Germaanse wereld, niet zozeer met het huidige Duitsland.
De Opstand krijgt vaart
Eerst bleef militair succes uit. Pas toen de geuzen, zoals de opstandelingen zichzelf noemden, op 1 april 1572 Den Briel innamen, kreeg de Opstand bredere steun. Hierop reisde Willem naar Delft en betrok het Sint-Agathaklooster, dat later werd omgedoopt tot Prinsenhof (het huidige Museum Prinsenhof Delft). Hij koos voor Delft, omdat de stad één van de best verdedigbare steden van Holland was.
Vogelvrij verklaard
In 1580 zette Filips een beloning op het hoofd van Willem van Oranje. Hij was vogelvrij verklaard, dus iedereen mocht hem doden en zou nog geld toekrijgen ook. Willem reageerde met zijn Apologie (verweerschrift) en de Staten-Generaal van de opstandige gewesten in de Lage Landen kwamen met het zogenaamde 'Plakkaat van Verlating'. De strekking van beide geschriften was dezelfde: verzet was gerechtvaardigd, omdat de koning zich als een tiran gedroeg.
Waarom 'vader des vaderlands'?
De opstand van Prins Willem van Oranje leek vlak na zijn dood niets te hebben bereikt. Maar een paar jaar later ontwikkelden de opstandige provincies zich tot een onafhankelijke, zelfbewuste republiek. Daarom wordt Willem van Oranje beschouwd als de grondlegger van deze nieuwe staat, de 'vader des vaderlands'.
Zelf streefde hij die onafhankelijke staat trouwens helemaal niet na. Willem wilde vooral vrijheid van geloofsbeleving en verzette zich tegen de harde centralisatiepolitiek en geloofsvervolgingen van Filips II. Dat zijn strijd uiteindelijk leidde tot de geboorte van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, was grotendeels een onvoorziene ontwikkeling.
Lees meer over Willem van Oranje
Van Duits gravenzoontje tot Prins van Oranje
Willem werd geboren als Wilhelm op Slot Dillenburg in de huidige Duitse deelstaat Hessen. Zijn vader was de graaf van Nassau-Dillenburg en zijn moeder Juliana van Stolberg. Het gezin was vroom luthers en Wilhelm groeide op in relatieve eenvoud samen met zijn broertjes, zusjes en andere jonge edelen uit de omgeving.
Vier huwelijken
Willem van Oranje trouwde vier keer. Met een rijke erfdochter, een vrouw die krankzinnig werd verklaard, een liefde die velen verbaasde, en een weduwe van de Bartholomeusnacht. Vier huwelijken die veel vertellen over de man achter de Vader des Vaderlands.
Militaire en politieke carrière
Vanaf het midden van de jaren 1550, toen Willem zich weer vaker in Breda ophield, verliep zijn militaire en bestuurlijke loopbaan voorspoedig. Hij zette de traditie van de Nassaus voort: het trouw dienen van de opeenvolgende Bourgondische en Habsburgse landsheren. Willem was zo populair bij Karel V, dat deze bij zijn aftreden in 1555 op de schouder van de prins leunde.
Willem van Oranje in zijn tijd: Politieke strijd en vader des vaderlands
Met zijn groeiende invloed en positie aan het hof nam ook Willems onvrede over Filips II toe. De Spaanse koning probeerde zijn macht in de Nederlanden steeds verder uit te breiden en bestuurde het land vanuit Spanje met harde hand. Willem en andere edelen verzetten zich tegen deze centralisatie: zij wilden de oude privileges en vrijheden van de Nederlandse gewesten behouden.
De moord op Willem van Oranje en zijn grafmonument
Op 10 juli 1584 maakte de katholieke Fransman Balthasar Gerards met pistoolschoten een einde aan het leven van Willem van Oranje. Hij had zich rond het middaguur aangediend bij de Prinsenhof in Delft, met de mededeling dat hij Willem wilde spreken. Nadat de prins zijn middagmaaltijd had gegeten en met zijn tafelgenoten de eetzaal verliet, was het moment daar. Gerards schoot hem van dichtbij in zijn borst en zij. De kogelgaten zijn nog altijd in de muren van het huidige Museum Prinsenhof te zien. Willem zakte in elkaar en overleed ter plaatse.